سایت آوای موج: به نظر حرف تازه‌ای نمی‌آید؛ از قدیم همه هم می‌گفتند که شب قبل از امتحان بیدار نمانید و حتی خوب بخوابید تا مغزتان درست کار کند. تنها نکته تازه‌ای اگر باشد در اینست که حالا یک گروهی پیدا شده که برای این حرف با آزمایش مدارک قابل اثباتی فراهم کرده است به این معنا که شب زنده داری باعث زیاد شدن خطای حافظه می‌شود. (بین خودمان بماند، این قبیل تحقیق هم فال است و هم تماشا!)

قبل از توصیف آزمایش این گروه بگذارید از خطای حافظه  و اینکه چگونه آنرا آزمایش می‌کنند بگویم. فرض کنید که به شما لیست زیر از کلمات را می‌دهند و می‌گویند که آنرا حفظ کنید:

قله - کوه - راه رفتن - کوله پشتی - چادر - کنسرو - آتش - قلاب ماهی‌گیری - دریاچه - طناب

خوب است که این را با کسی امتحان کنید. بعد از گذشت 12 ساعت از آن شخص بپرسید که مثلا مابین کلمات زیر کدام‌ها در لیستی که حفظ کرده‌اند بود و کدام‌ها نبود:

تلویزیون - کلاه - کامپیوتر - پوتین - کوه

تشخیص اینکه تلویزیون و کامپیوتر در لیست اولی نبوده آسان است چون همه‌ی کلمات لیست اول به هم یک ارتباطی داشتند (همه در رابطه با رفتن به کوه و دریاچه و صحرا بودند.). تشخیص اینکه کوه هم جزو لیست اول بوده آسان است. اما تشخیص اینکه کلمات کلاه و پوتین جزو لیست نبودند آسان نیست و خیلی‌ها اشتباه خواهند کرد چون این کلمات در همان ارتباط با کلمات لیست اول هستند. (یادتان باشد که مغز ما با ایجاد ارتباط است که هر چیزی را یاد می‌گیرد و به حافظه می‌سپرد. در این پست و پست قبلی‌اش در باره آن نوشته‌ام.). به این نوع خطا می‌گویند خطای حافظه (False Memory) که براحتی به شکل آبجکتیو قابل اندازه‌گیری مابین افراد مختلف است.

نکته دیگر اینجاست که ما در حدود 4 ساعت حداقل زمان احتیاج داریم تا یک مورد یادگیری شده در مغزمان به حافظه دائم سپرده شود (بر اساس آزمایشات متعدد و معتبری که در دانشگاه هاپکینز شده است) و در اکثر موارد حافظه ما با خوابیدن است که رسوب می‌کند و به حافظه دائم تبدیل می‌شود. در این مقاله رابطه بین کم‌خوابی و یا نخوابیدن و خظای حافظه را با آزمایشاتی شبیه همان حفظ کردن یک لیست از 15 کلمه تحقیق کردند. نتایج مندرج در نمودار زیر آشکارا نشان می‌دهد که میزان خطای حافظه در گروهی که شب را بیدار مانده بودند خیلی بیشتر از دو گروه دیگر بوده است که البته به غیر از این هم انتظاری نمی‌رفت.

محققین این مقاله آزمایشات دیگری را هم انجام دادند مثل اثر دو شب پشت هم بی‌خوابی و یا جبران بی‌خوابی شب با کافئین زیاد و همان تست‌های حافظه را کرده‌اند. نتیجه این بود که کافئین تا حد زیادی می‌تواند اثر بی‌خوابی را برای بهبود بخشیدن به حافظه جبران کند ولی به نظرِ من این قسمت از تحقیق خیلی ناقص است و این نتیجه گیری برای اثر کافئین شتابزده است. اشکال تحقیق ناقص (بدون در نظر گرفتن پارامتر‌های وابسته و یا عوارض دیگر و یا شرایط دیگری که از همان تست نتیجه دیگری عاید خواهد شد)  اینست که یک همچه مطلب رسانه پسندی فوراً در جاهای مختلف نقل قول می‌شود و همه هم همین یک جمله را با تاکید نقل قول می‌کنند که آری بی‌خوابی حافظه را مختل می‌کند ولی کافئین می‌تواند آن اثر را خنثی کند؛ پس قهوه بنوشید. مثلاً این گزارش و یا این یکی گزارش و یا این یکی و همینطور خیلی جاهای دیگر از جمله اخبار مجله نیچر که در مورد این تحقیق نوشته شده است. باری خودتان می‌توانید آن آزمایشات را در متن مقاله بخوانید ولی من به همین دلیل که گفتم این قسمت خاص تحقیق را ناقص می‌بینم اینجا آنها را نمی‌نویسم. اعتبار این تحقیق به همان قسمت اولش است که به شکلی آبجکتیو نشان داده است که بی‌خوابی یا کم‌خوابی باعث افزایش خطای حافظه می‌گردد.